Süni mayalanma müalicəsi kimlərə tədbiq olunur?

Süni mayalanma müalicəsi kimlərə tədbiq olunur?

İlk dəfə 1978-ci ildə Edward və Steptoe ilə İngiltərədə tətbiq olunan süni mayalanma müalicəsi, ilk başda yalnız tüpləri tıxalı olan cütlüklər üçün nəzərdə tutulmuşdur. Ancaq indiki vaxtda olduqca məşhur bir şəkildə minlərlə xəstələrə və fərqli səbəblər ilə tətbiq olunur.

Süni mayalanma və ya IVF, ana namizədindən yumurtalar alınması, ata namizədindən sperma nümunəsi alınması və bu ikisinin laboratoriya şəraitində birləşdirilərək döllənməsi və döllənmənin ardından ana namizədinin rəhminə transfer edilməsi mənasını verir.

İndiki vaxtda daha məşhur bir şəkildə istifadə olunan mikroenjeksiyonda (ICSI) isə ata namizədindən əldə edilən spermaların birbaşa yumurtanın içərisinə verilməsi və yenə döllənmə baş verdikdən müəyyən bir müddət sonra yenidən ananın rəhminə transfer edilməsidir. Türkiyədəki Süni mayalanma klinikalarında müvəffəqiyyət ilə reallaşdırıla bilməkdədir. Dünya standartlarında bir çox mərkəzdə xidmət verilməkdədir.

Süni mayalanma (IVF) və Mikroenjeksiyon (ICSI) necə tətbiq edilir?

IVF (Süni mayalanma üsulu): Hər yumurtanın yanına ortalama olaraq 50 min dənə sperma qoyulur. Bir spermanın yumurtanın içinə öz-özünə girərək döllənmə tətbiqinin reallaşması gözlənilir. Döllənmiş olan yumurta hüceyrələri bölünərək embrionu meydana gətirir. Embrionlar hər gün təqib edilərək 2-3 gün laboratoriya şərtlərində böyüdülür.

IVF; əksəriyyətlə tüplərdə tıxanma səbəbiylə hamilə qala bilməyən insanlarda seçilən müalicə üsuludur.

ICSI (Mikroenjeksiyon Üsulu): Yumurtaların toplanmasının ardından qonşu yerlərdə olan hüceyrələr embrioloq tərəfindən seçilir. Xüsusi və çox incə, yalnız mikroskop altında görülən alətlər vasitəsi ilə yumurta tutulur, içərisinə bir sperma köçürülür. Eynilə IVF’dəki kimi bir gün sonra yumurtanın bölünməsi gözlənilir.

ICSI; sperma sayısı aşağı, hərəkətləri zəif olan ata namizədləri və yumurta ehtiyatı azalmış ana namizədləri üçün uyğun bir müalicə üsuludur.

suni-mayalanma-müalicəsi-kimlərə-tədbiq-olunur

Süni mayalanma kimlərə tətbiq edilir?

  • Naməlum sonsuzluq problemi olduqda
  • Tüplərin hər ikisinin də tıxalı olması vəziyyətində
  • Yumurtlama pozğunluğu, irəli dərəcə polikistik over sindromu vəziyyətində
  • Endometriyozis xəstəliyi, endometriyoma (şokolad kistaları) vəziyyətində
  • Sperma keyfiyyəti aşağı olduqda, azospermi
  • Servikal faktor təsbit edildiyində

Süni mayalanma üçün müraciət edən namizədlərə hansı tətbiqlər edilir?

Ana və ata olma həsrəti ilə bir Süni mayalanma mərkəzinə müraciət edən namizədlərlə, ilk olaraq bir dəyərləndirmə görüşü keçirilir, daha əvvəl reallaşmış tətbiqlər danışılar və lazımlı olan tədqiqlər planlanır. Daha sonra tədqiqlərin nəticələrinə görə uyğun bir müalicə üsuluna qədər verilir. Ətraflı bir ginekoloji müayinə və ultrasəs ilə ana namizədinin artıma orqanlarının anatomik yapısı danışılar. Tətbiq haqqında məlumatlar təqdim edilir və müvəffəqiyyət şansı və müvəffəqiyyətin ehtimallı izah edilər. Lazımlı hazırlıqların ardından Süni mayalanma tətbiqinə başlanır.

Süni mayalanma tətbiqi dörd mərhələdən meydana gəlir;

  • Yumurtaların inkişaf etdirilməsi; yumurtalıqların xəbərdar edilməsi adına iynə şəklində hormon dərmanları tətbiqi və çox sayda yumurtanın yetişdirilməsi üçün kömək edilir.
  • Yumurtaların toplanması; ultrasonografiya ilə və xəfif bir ümumi anestezi vasitəsilə yumurtaların toplama prosesi həyata keçirilir.
  • Yumurtaların laboratoriya şərtlərində döllənməsi; toplanan yumurtalar ilə ata namizədindən əldə edilən sperma, laboratoriya mühitində embrioloq tərəfindən xüsusi besiyerləri içində birləşdirilir.
  • Embrionların ana namizədinin rəhminə transfer edilməsi; oluşan embrionlar  doğum mütəxəssisi tərəfindən ümumi anestezi ilə incə bir kateter köməyi ilə ana namizədinin rəhminə köçürülür.

Süni mayalanma müalicəsi əsnasında nə kimi problemlər ilə qarşılaşırıq?

  • İstifadə edilən dərmanlar ilə yetərincə yumurta böyüməsinin təmin edilə bilməməsi: Bu vəziyyətdə Süni mayalanma tətbiqi ləğv edilir. Yumurtalıq ehtiyatları yaxşı deyil və hərəkətlənməmişdir.
  • Böyüyən və çoxalan yumurtaların bir araya gələ bilməməsi: Ultrasonografi ilə yumurta inkişafı normal görünən insanlarda aspirasyon əsnasında kifayət sayda yumurta hüceyrəsi tapıla bilməməsi.
  • Hiperstimulasyon sindromu inkişafı: Yumurtlama müalicəsində tətbiq olunan dərmanların, yumurtalıqların çox uyarılmasına səbəb olması və nəticə olaraq yumurtalıqların çox böyüməsi, qarın içində sıvı toplanmasına bağlı olaraq qarın qabarıqlığı, mədə və bağırsaq problemlərinin meydana gəlməsi. Ciddi nəticələr doğura bilər. Gərək görülsə, xəstəxanada müalicə belə tətbiq oluna bilər.
  • Texniki olaraq dəyişik səbəblərdən ötəri transferin edilməməsi: Nadir olaraq ortaya çıxar.

Süni mayalanma tətbiqi sonra hamiləlik olub olmadığı, nə zaman bəlli olar?

Tətbiq olunan embrion transferindən 12 və 14 gün sonra toplam iki dəfə qanda hamiləlik testi (B-hCG) edilir. Əgər hamiləlik testi neqativ nəticə versə progesteron müalicəsi kəsilir və bir neçə gün içində qadının aybaşı olmasıyla Süni mayalanma marotonu tamamlanır. Hamiləlik testi müsbət nəticə versə progesteron müalicəsi davam etdirilir. Testlərdən bir həftə sonra hamiləlik kisəsinin görülməsi, bundan bir həftə sonra da körpə ürək hərəkətlərinin görülməsi vaginal yolla tətbiq olunan ultrasonografinin müayinədə mümkün olur. Həkim tərəfindən progesteron dəstəyi davam etdirilər.

suni-mayalanma-müalicəsi-kimlərə-tədbiq-olunur-2

Süni mayalanma müalicəsinin müvəffəqiyyəti nə qədərdir?

Süni mayalanma müalicəsi, tətbiqi etdirəcək olan namizədlərə aid fərqli faktorlara və tətbiqin reallaşdığı mərkəzin təcrübəsinə görə dəyişənlik göstərər. Qadının yaşı, keçirmiş olduğu xəstəlik və müdaxilələr, endometriyozisin mövcudluğu və sperma keyfiyyətinə aid tapıntılara görə dəyişkəndir. Əksəriyyətlə fərqli kliniki görə bu nisbət 30-45% arasında dəyişir. Süni mayalanma tətbiqinin müvəffəqiyyəti, hamilə qalma ilə deyil, sağlıklı sürən bir hamiləlik əldə etmə ilə ölçülməlidir.

Hər cür sonsuzluq halında Süni mayalanma (IVF və ya ICSI) tətbiqi edilə bilməz. Müxtəlif kriteriyalar varlığında IVF ya da ICSI şəklində Süni mayalanma tətbiqləri reallaşa bilər.

Bunlar:

  • Tüplərin tıxalı (bağlı) olduğu vəziyyətlərdə ya da əməliyyatla tüpləri alınan xəstələrdə,
  • Açıqlanması zor infertilitə vəziyyətində (Heç bir səbəb tapıla bilməyən sonsuzluq)
  • Ata namizədində sperma sayı və funksiyalarının xarab olması: Azoospermi, oligospermi,
  • Digər texnikalarla hamilə qala bilməyən endometriozis xəstələri
  • Digər texnikalarla hamilə qala bilməyən yumurtlama problemi olan xəstələr (Polikistik over sindromu)
  • Servikal faktor
  • İmmunolojik infertilitə
  • Başqa texnikalar (yumurtlama müalicələri və peyvənd) hamiləlik əldə edilə bilməyənlər

ICSI metodu ilə Süni mayalanma müalicəsi hansı vəziyyətlərdə tətbiq olunmaqdadır?

  • Şiddətli oligo-astheno-teratozoospermi (Ciddi sperma sayı və hərəkət pozuqluqları): Bu vəziyyətlərdə kişidən spermalar Mikro TESE üsuluyla alınır.
  • Daha əvvəl IVF (klassik Süni mayalanma) üsulu ilə hamiləliyin olması,
  • Antisperm antikor varlığı
  • Ejakulatuvar disfonksiyonlar (retrograd egakulasya): Spermalar, kişidən mikro TESE metodu ilə əldə edilir.
  • Bilateral vas deferenslerin (sperma kanal) doğultan yoxluğu
  • Bilateral ejakulatuvar duktus obstrüksiyonu
  • Başarısız vazovazostomi və vazoepididimostomi sonrası
  • Fibroz səbəbiylə epididimal sperma əldə edilə bilməməsi
  • Globozoospermi (Yumru başlı spermalar): ICSI’de belə nailiyyət ehtimalı çox az.
  • İmmotil silia sindromu

Daha əvvəl əməliyyatla tüpleri (yumurta kanalları) alınanlara Süni mayalanma tətbiqi olur mu?

Hər hansı bir əməliyyat səbəbiylə bir ya da iki tüpü alınan şəxslərə Süni mayalanma tətbiqi etmək mümkündür. Süni mayalanma tətbiqinin qadının tüpləri yəni yumurta kanalları ilə bir əlaqəsi olmadığı üçün tüpləri olan və olmayan insanlarda süni mayalanma ilə hamiləlik müvəffəqiyyəti eynidir.

Daha əvvəl əməliyyatla yumurtalıqları alınan şəxslərə Süni mayalanma tətbiqi edilə bilərmi?

Bir ana namizədinin əməliyyatla hər iki yumurtalığı alındığı hallarda Süni mayalanma tətbiqi mümkün deyil, çünki yumurta təmin edilə bilməz və hormon səviyyələri kafi olmaz. Sağ və ya sol tək bir yumurtalığı alınan bir ana namizədinin əgər hormon rezervləri yaxşıdırsa Süni mayalanma tətbiqi edilə bilər.